به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، جام جهانی فوتبال به عنوان یک رویداد بزرگ ورزشی، همواره به عنوان یک منبع درآمدزایی عظیم شناخته میشود. این رویداد از دو بخش اقتصادی مجزا اما مرتبط تشکیل شده است: نخست نظام درآمدی جهانی فیفا و دوم اقتصاد منطقهای شهرهای میزبان. نیوشا شایان مهر در این خصوص مینویسد: جام جهانی مهمترین تورنمنت ملی فوتبال در سطح جهانی است که هر چهار سال یک بار برگزار میشود و به نوعی «اقتصاد موقت» را شکل میدهد. در طول یک ماه برگزاری مسابقات، شهرهای میزبان به صحنه یکی از بزرگترین رویدادهای ورزشی تبدیل میشوند و هتلها، رستورانها، شبکههای حملونقل، نهادهای امنیتی، شرکتهای تبلیغاتی، رسانهها و کسبوکارهای محلی در این رویداد فعال میشوند.
با اینکه جام جهانی به عنوان یک ماشین درآمدزایی عظیم شناخته میشود، اما در واقع از دو بخش اقتصادی مجزا تشکیل شده است. فیفا به طور مستقیم از فروش بلیت، حق پخش تلویزیونی، قراردادهای اسپانسری و صدور مجوزهای تجاری درآمد کسب میکند، در حالی که شهرهای میزبان با مجموعهای پیچیده از فرصتها و هزینهها روبهرو هستند.
فیفا در سالهای اخیر بارها برآوردهای درآمدی خود را افزایش داده است. بر اساس جدیدترین گزارش مالی این نهاد، درآمد چرخه چهارساله منتهی به جام جهانی ۲۰۲۶ به ۱۳ میلیارد دلار خواهد رسید که نزدیک به ۹ میلیارد دلار آن تنها در سال برگزاری مسابقات کسب میشود. برای مقایسه، بازیهای المپیک ۲۰۲۴ پاریس حدود ۵.۲ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرده است. تا حدود یک دهه پیش، جام جهانی از نظر درآمدزایی در رتبه پایینتری نسبت به المپیک قرار داشت، اما تصمیم فیفا برای انتقال جام جهانی به بازار آمریکا، درآمدهای این رقابت را وارد مرحلهای جدید کرده است.
جام جهانی ۲۰۲۶ از جهات مختلف با دورههای پیشین متفاوت است. اینفانتینو، رئیس فیفا، در مصاحبهای این مسابقات را بزرگترین رویداد تاریخ معرفی کرده است. برای نخستین بار، این مسابقات به طور مشترک در سه کشور برگزار خواهد شد و تعداد تیمها از ۳۲ به ۴۸ تیم افزایش یافته است. این ساختار جدید فشارهای مالی و لجستیکی را میان سه کشور تقسیم میکند و نیاز به ساخت ورزشگاههای جدید را کاهش میدهد.
فروش حق پخش تلویزیونی همچنان بزرگترین منبع درآمد فیفا به شمار میرود. درآمد حاصل از قراردادهای رسانهای نسبت به جام جهانی قطر و روسیه رشد قابلتوجهی داشته و پیشبینی میشود درآمد فیفا از حق پخش مسابقات برای نخستین بار از مرز ۴.۲ میلیارد دلار عبور کند. افزایش تعداد تیمها و مسابقات نیز به این رشد کمک کرده است. همچنین فیفا با نوآوریهای تجاری، منابع درآمدی جدیدی ایجاد کرده است.
پس از حق پخش، فروش بلیت و خدمات مهماننوازی با حدود ۳ میلیارد دلار درآمد در جایگاه دوم قرار دارد. این رقم در مقایسه با ۹۵۰ میلیون دلار درآمد فروش در روز مسابقه در جام جهانی قطر، جهشی چشمگیر محسوب میشود. افزایش تعداد بازیها و تقاضای بالا در بازار آمریکای شمالی به فیفا این امکان را داده تا قیمت بلیتها را به شکل بیسابقهای افزایش دهد.
درآمد حاصل از حامیان مالی نیز رکورد تازهای ثبت کرده و به ۲.۷ میلیارد دلار رسیده است. شرکتهایی مانند آدیداس، آرامکو و کوکاکولا در میان شرکای اصلی جهانی فیفا قرار دارند. به گفته مدیر ارشد تجاری فیفا، میزان علاقه برندها از سراسر جهان بیسابقه بوده و این موفقترین برنامه تجاری تاریخ فیفا محسوب میشود.
در میان تمام ذینفعان جام جهانی، اینفانتینو به دلیل موفقیت مالی مسابقات بیشترین منفعت را میبرد. گزارش مالی سال ۲۰۲۵ نشان میدهد پاداش سالانه او به دلیل موفقیت مالی جام جهانی از ۲ میلیون دلار به ۳ میلیون دلار افزایش یافته است. در نتیجه مجموع دریافتی سالانه او اکنون به حدود ۶ میلیون دلار رسیده است.
فیفا اعلام کرده است که حداقل ۱۱.۶۷ میلیارد دلار از مجموع ۱۳ میلیارد دلار درآمد خود را برای توسعه فوتبال در سراسر جهان سرمایهگذاری مجدد خواهد کرد. با این حال، نحوه توزیع این منابع همواره محل مناقشه بوده است. حدود ۲.۷ میلیارد دلار از این مبلغ به صورت مستقیم میان ۲۱۱ فدراسیون عضو فیفا و شش کنفدراسیون قارهای توزیع میشود.
یکی از بزرگترین چالشهای مالی تیمهای حاضر در جام جهانی، موضوع مالیات در ایالات متحده است. دولت آمریکا قصد داشت درآمد فدراسیونهای ملی را مشمول مالیات فدرال ۲۱ درصدی کند. در مقابل، کانادا و مکزیک معافیتهای مالیاتی ویژهای برای فدراسیونهای شرکتکننده در نظر گرفتهاند.
در حالی که فیفا بخش عمده درآمدهای مستقیم مسابقات را به دست میآورد، شهرهای میزبان با هزینههای توسعه زیرساختها، تامین امنیت و مدیریت حملونقل روبهرو هستند. در یک سال گذشته اختلافات قابلتوجهی میان فیفا و شهرهای میزبان آمریکایی شکل گرفته است. افزایش هزینهها باعث شده بسیاری از شهرها برنامههای رسمی جشن هواداران فیفا را لغو یا کوچکتر کنند.
منافع اقتصادی جام جهانی برای شهرهای میزبان میان طیف گستردهای از کسبوکارها توزیع میشود و هتلها، رستورانها و فروشندگان محلی معمولاً با افزایش مشتری و رشد فروش مواجه میشوند.
