آیا شما نیز به محض شنیدن صدای زنگ هشدار ساعت، از خواب بیدار میشوید یا اینکه چند بار دیگر منتظر میمانید تا صدای آن را بشنوید و سپس بهزور از رختخواب جدا میشوید؟ بدن انسانها با یک ساعت درونی بیولوژیکی تنظیم شده که تحت تأثیر ژنها قرار دارد. در حالی که میتوان زمان بیدار شدن را با زنگ ساعت تنظیم کرد، افرادی که سحرخیز هستند، بهراحتی صبح زود بیدار میشوند و سرشار از انرژیاند. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، تحقیقات علمی نشان میدهد که تلاش برای تغییر ساعت بیولوژیکی بدن میتواند به سلامت فرد آسیب برساند و یکی از این آسیبها، افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی است.
محققان دلایل مختلفی برای سحرخیزی و شبزندهداری ارائه کردهاند: بهطور طبیعی، بیشتر افراد بین ساعات ۱۱ شب و ۷ صبح خوابیده و بیدار میشوند، اما ۰.۲ درصد از مردم بیش از ۲ ساعت با تأخیر خوابیده و بیدار میشوند. این افراد معمولاً شبها فعالتر و کارآیی بیشتری دارند. در تحقیقات خود، محققان به این نتیجه رسیدند که سحرخیزی و شبزندهداری ناشی از تکامل است. برخی از اجداد ما برای هوشیاری و مقابله با خطرات بالقوه، صبحهای زود بیدار میشدند، در حالی که برخی دیگر به همین دلیل، شبها تا دیروقت بیدار میماندند. در واقع، آنها مانند کارمندان شیفتی، از خود و اطرافیانشان مراقبت میکردند.
هورمونهای مرتبط با سحرخیزی شامل کورتیزول و ملاتونین هستند که کنترلکنندههای اصلی چرخه خواب و بیداری به شمار میروند. کورتیزول، هورمون بیدارباش است که بین ساعتهای ۶ تا ۸ صبح به اوج خود میرسد و بدن را برای بیداری و فعالیتهای روزانه آماده میکند. این هورمون معمولاً قبل از ۶ صبح تولید میشود، اما اوج ترشح آن در صبح است. در مقابل، ملاتونین، هورمون خواب است که عملکردی معکوس به کورتیزول دارد. در افراد سحرخیز، این هورمون عصرها ترشح میشود و باعث میشود که آنها شبها زودتر به خواب بروند و در ساعات اولیه صبح هوشیارتر باشند.
کرونوتایپ به ترجیح طبیعی بدن برای دیر خوابیدن یا سحرخیز بودن اشاره دارد و بخشی از ریتم شبانهروزی بدن است. این چرخه زیستی ۲۴ ساعته، علاوه بر ساعت بدن، دما، هورمونها و سوختوساز بدن را نیز کنترل میکند. بدن افرادی که سحرخیز هستند، بهگونهای تنظیم شده که صبحها ساعت ۷ یا زودتر از خواب بیدار شوند و در همان حال مغزشان کارآیی داشته باشد. در مقابل، کرونوتایپ افرادی که شبها دیرتر بیدار میمانند، بهطور کامل با افراد سحرخیز متفاوت است و اگر بخواهند با زنگ هشدار خود را مجبور به سحرخیزی کنند، مغزشان کارآیی نخواهد داشت.
بهطور کلی، کودکان دارای کرونوتایپ صبحگاهی هستند و زود میخوابند و بیدار میشوند. اما در مسیر رشد، ساعت بیولوژیکی بدن آنها به تدریج عقب میافتد و در نوجوانی و بزرگسالی به سمت دیرتر خوابیدن پیش میروند. به همین دلیل، ممکن است برخی نوجوانان صبحها در مدرسه آماده و سرحال نباشند و به آنها برچسب «تنبل» زده شود. بر اساس تحقیقات، میتوان کرونوتایپ افراد را با تغییر زمان خواب و بیداری به آرامی و به تدریج با کمک نور، رژیم غذایی و برنامه منظم روزانه تغییر داد. این تغییرات نباید بهطور ناگهانی انجام شود، زیرا ممکن است به بدن آسیب برساند.
