بازار سوپرمارکتی متلاطم این روزها؛ نوسانات قیمت و چالش‌های زنجیره تأمین از زبان اُکالا

تحلیل اُکالا از وضعیت متلاطم بازار سوپرمارکتی این روزها؛ تأثیر نوسانات قیمت و چالش‌های زنجیره تأمین

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، داده‌های اُکالا نشان می‌دهد که قیمت کالاهای اساسی در یک سال اخیر ۱۷۱ درصد افزایش یافته و عواملی نظیر تورم، کمبود مواد اولیه و بحران‌های اخیر، الگوی مصرف را دستخوش تغییر کرده است.

کسب‌وکارها و برندهای FMCG به ویژه از نیمه دوم سال ۱۴۰۴ با چالش‌های متعددی از جمله تغییر سیاست‌های مرتبط با ارز ترجیحی، افزایش قیمت ارز و تورم، محدودیت‌های تأمین مواد اولیه و بحران‌های ناشی از جنگ روبرو بوده‌اند. فریال توصلی، معاون بازرگانی اُکالا، در تحلیلی از داده‌های این پلتفرم بیان می‌کند که این مسائل نه تنها بر قیمت تمام‌شده محصولات تأثیر گذاشته، بلکه اولویت‌های خرید مشتریان و نحوه عرضه کالا از سوی برندها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ برای «خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها» ۱۲۹ درصد اعلام شده است. با بررسی داده‌های اُکالا در سال ۱۴۰۴، می‌توان به محاسبه تورم سالانه و نقطه‌به‌نقطه کالاهای FMCG پرداخت. قیمت محصولات ۹ گروه کالای اساسی و اصلی، ۱۷۱ درصد افزایش یافته است. این عدد از میانگین افزایش قیمت گروه‌های کالایی «روغن»، «برنج»، «گوشت مرغ»، «ماست»، «شیر»، «تن ماهی»، «رب»، «کنسرو و غذای آماده» و «نوشابه» استخراج شده است.

همچنین، تغییرات قیمتی در بازه‌های زمانی کوتاه و بلند قابل مشاهده است و برخی کالاها مانند تنقلات یا لبنیات، نوسانات هفتگی دارند. بررسی رفتار کاربران اُکالا به وضوح نشان می‌دهد که این نوسانات و تغییر قیمت‌ها تأثیر مستقیمی بر رفتار مصرف‌کننده داشته و در سبدهای خرید، کالاهای اساسی و ضروری‌تر سهم بیشتری دارند و سهم کالاهای غیرضروری مانند تنقلات و نوشیدنی‌ها کاهش یافته است.

تولیدکنندگان، به تغییر رفتار مصرف‌کننده و محدودیت‌های زنجیره تأمین پاسخ داده و ضرورت حفظ پایداری در تولید را با تغییرات استراتژیک در تولید لحاظ کرده‌اند. به عنوان مثال، برخی برندها از تنوع سبد محصولات خود کاسته و تمرکز بیشتری بر تولید کالاهای پرتقاضاتر و ضروری‌تر داشته‌اند. همچنین، تعداد محدودی از برندها در فاصله زمانی کوتاهی تولید گروه کالاهای اساسی مانند خواروبار را به خطوط تولید خود اضافه کرده‌اند. در واقع، شرکت‌ها بیشترین تمرکز خود را بر تولید محصولات اصلی و ضروری بازار گذاشته و از تولید محصولات کم‌اولویت یا لوکس موقتاً کاسته‌اند.

بحران‌ها و محدودیت‌های اخیر، ریسک‌های تأمین را در گروه‌های مختلف FMCG متفاوت کرده است. گروه محصولی شوینده‌ها، تنقلات و لبنیات با چالش‌های بیشتری روبرو هستند. در صنعت شوینده، بخش زیادی از مواد اولیه وارداتی است و برخی ترکیبات و حتی بسته‌بندی‌ها وابسته به واردات یا پتروشیمی هستند. از طرف دیگر، در تولید این محصولات باید استانداردهای خاصی رعایت شود و امکان جایگزینی همه مواد اولیه به‌سادگی وجود ندارد. سال گذشته در بهمن‌ماه، افزایش قیمت حدود ۷۰ درصدی در شوینده‌ها رخ داد که در این صنعت بی‌سابقه بود.

در زیرگروه‌های تنقلات نیز مسئله جدی است. بیسکویت، کیک، شکلات، دسر و محصولات مشابه به مواد اولیه‌ای نظیر اسانس، شکر و سایر ترکیبات وارداتی وابسته‌اند. شکر نیز با مشکل تأمین و افزایش قیمت مواجه شده است. در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ گروه محصولی «کیک و کلوچه» و «بیسکوییت، ویفر و کراکر» هرکدام به‌ترتیب ۲۰۵درصد و ۱۳۹درصد نسبت به اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۴ افزایش قیمت داشته‌اند.

در گروه محصولی لبنیات، ماده اصلی شیر تازه است، اما همه ماجرا فقط شیر نیست. برای تولید محصولاتی مانند پنیر، ماست، کره و برخی محصولات دیگر، از استارتر کالچر و مواد تکمیلی استفاده می‌شود که پایه بسیاری از آن‌ها وارداتی است و در ایران تولید نمی‌شود. به همین دلیل، حتی اگر شیر تازه تأمین شود، تولید برخی محصولات لبنی همچنان با چالش مواجه است. نوسانات قیمت ۵ تا ۱۰ درصدی برخی محصولات لبنی هر هفته تکرار می‌شود.

با وجود استقبال از پروژه کالابرگ و موفقیت در اجرا، به نظر می‌رسد تأثیر محدودی بر ایجاد توازن بین قدرت خرید و افزایش قیمت‌ها داشته است، زیرا افزایش قیمت‌ها به طور پیوسته ادامه دارد و اثربخشی کالابرگ به سرعت خنثی می‌شود. هدف کالابرگ جبران بخشی از عقب‌ماندگی قدرت خرید بود، اما ادامه تورم باعث می‌شود این سیاست به‌تنهایی نتواند مشکل را حل کند.

به طور کلی، داده‌های اُکالا و تعامل مستمر این پلتفرم با برندهای FMCG نشان می‌دهد که بازار در سال ۱۴۰۴ و ابتدای ۱۴۰۵ وارد دوره‌ای از بازتعریف الگوهای مصرف و تولید شده است. تداوم تورم، ابهام در تأمین مواد اولیه و نوسانات بازار، چالش‌های این صنعت را در ماه‌های پیش‌رو تشدید خواهد کرد. در چنین شرایطی، توانایی برندها در مدیریت زنجیره تأمین، تمرکز بر نیازهای اصلی بازار و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ پایداری کسب‌وکارها خواهد داشت. در این راستا، اُکالا تلاش کرده با ارائه داده‌ها و تحلیل‌های بازار به برندها، در تصمیم‌گیری سریع‌تر و مدیریت بهتر چالش‌های تأمین و تقاضا نقش موثرتری ایفا کند.