یافتههای جدید نشان میدهد که کبوترها در حین پرواز به اطراف نگاه نمیکنند و توجه آنها به طور کامل متمرکز میشود.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، دانشمندان با استفاده از تجهیزات سبک نصبشده بر روی سر کبوترها دریافتند که این پرندگان در زمان پرواز برخلاف انتظار، به اطراف نمینگرند.
برای نخستین بار، پژوهشگران موفق به ردیابی مستقیم حرکت چشم یک پرنده در حین پرواز شدند و نتایجی به دست آوردند که درک ما از بینایی پرندگان در حال پرواز را تغییر میدهد. بر اساس این مطالعه، کبوترها در حین پرواز چشمهای خود را تقریباً در وضعیتی ثابت نگه میدارند و برخلاف بسیاری از حیوانات زمینی، به اطراف نگاه نمیکنند. این رفتار احتمالاً به آنها کمک میکند تا پرواز را به شکل پایدارتری کنترل کنند، هرچند ممکن است در برابر شکارچیان آسیبپذیرتر شوند.
در حیوانات خشکیزی، فرایند دیدن معمولاً با حرکت سر یا چشم برای تمرکز بر روی یک شیء آغاز میشود. سپس چشمها با حرکات سریع و دقیق به نام «ساکاد» تصویر را تثبیت میکنند تا محیط اطراف نسبت به شیء مورد نظر ثابت به نظر برسد. اما تا پیش از این پژوهش، مشخص نبود که این سازوکار در حین پرواز چگونه عمل میکند.
برای بررسی این موضوع، ایوو روس از مؤسسه فناوری کالیفرنیا و همکارانش سامانهای سبک شامل آینهها و دوربینهای کوچک طراحی کردند که بر روی سر کبوترهای چاهی (Columba livia) نصب میشد. همچنین کولهپشتی کوچکی حاوی باتری و برد کنترل دوربین بر روی بدن پرندگان قرار گرفت تا امکان ثبت دقیق دادهها در حین پرواز فراهم شود.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، پژوهشگران شش کبوتر را آموزش دادند تا در فضای بسته بین دو محل ثابت برای نشستن (مانند دو میله یا سکو) که حدود ۲۰ متر از هم فاصله داشتند، پرواز کنند. علاوه بر این، سه کبوتر دیگر نیز در فضای باز آموزش دیدند تا حدود ۲۵ متر پرواز کنند و سپس به لانه خود بازگردند. این طراحی به دانشمندان این امکان را داد که رفتار چشمهای پرندگان را هم در شرایط کنترلشده آزمایشگاهی و هم در محیط طبیعیتر بررسی کنند.
نتایج نشان داد که بلافاصله پس از برخاستن، مردمک چشم پرندگان بزرگتر میشود و چشمها در موقعیتی بسیار پایدار در سر قرار میگیرند. به عبارت دیگر، چشمها تقریباً «قفل» میشوند و تغییرات بسیار جزئی در جهت آنها مشاهده میشود. به گفته ایوو روس، در لحظه شروع پرواز، چشمها بهطور متوسط به سمت جلو متمایل میشوند و این وضعیت در طول پرواز حفظ میشود.
مشاهدهها همچنین نشان داد که اگر سر پرنده حرکت کند، چشمها نیز بهصورت هماهنگ با آن جابهجا میشوند، اما ساختار کلی نگاه ثابت باقی میماند. این الگو با سیستم تعادلی بدن یا همان دستگاه وستیبولار هماهنگ است. وظیفه سیستم وستیبولار یا دهلیزی تشخیص حرکت بدن و حفظ تعادل در فضا است و نقش مهمی در ناوبری پرنده دارد.
به گفته پژوهشگران، این هماهنگی میان چشمها و سیستم تعادلی ممکن است به کبوتر کمک کند تا میان حرکت واقعی خود و حرکت محیط اطراف تمایز قائل شود؛ برای مثال، تفاوت بین حرکت شاخههای درخت، وسایل نقلیه یا حتی شکارچیان با حرکت ناشی از پرواز خود پرنده را بهتر تشخیص دهد. همچنین ممکن است این حالت باعث کاهش فشار پردازشی بر مغز شود، زیرا در پرواز، صحنههای بصری با سرعت بسیار بیشتری نسبت به حالت ایستاده تغییر میکنند.
با این حال، محدود شدن حرکت چشمها میتواند بخشی از میدان دید پرنده را بهویژه در ناحیه پشت سر کاهش دهد و در نتیجه تشخیص شکارچیان را دشوارتر کند. کبوترها بهطور طبیعی دارای میدان دید بسیار وسیعی حدود ۳۴۰ درجه هستند، اما تثبیت چشمها در پرواز این گستره را تا حدی محدود میکند.
پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز مشخص نیست این الگو در دیگر شرایط مانند پرواز در ارتفاع بالا یا حرکت گروهی چگونه تغییر میکند. ممکن است زمانی که کبوترها در ارتفاع بالاتری پرواز میکنند و اشیای کمتری در محیط وجود دارد، رفتار چشمها نیز متفاوت شود.
همچنین این پرسش مطرح است که کبوترها در شرایط گروهی چگونه نگاه خود را تنظیم میکنند؛ آیا به سایر پرندگان خیره میشوند، بر شکارچیان تمرکز دارند یا به افق توجه میکنند. برخی پژوهشگران نیز معتقدند که قفلکردن نگاه ممکن است محدود به کبوترها نباشد. به گفته گراهام مارتین از دانشگاه بیرمنگام، حتی پرندگان شکاری مانند شاهینها نیز ممکن است هنگام تعقیب طعمه، چشمهای خود را در موقعیتی ثابت نگه دارند تا بتوانند مسیر حرکت را با دقت بیشتری دنبال کنند.
این پژوهش در ژورنال Current Biology منتشر شده است.
