فاجعه‌ای خاموش در میدان‌های جنگ؛ قربانی شدن حقوق بین‌الملل به خاطر جاه‌طلبی‌های نظامی

کارشناسان و نهادهای حقوق بشری نسبت به تضعیف سه اصل کلیدی ضرورت، تناسب و احتیاط هشدار می‌دهند و این موضوع را تهدیدی جدی برای ساختار حقوق بین‌الملل می‌دانند.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، حقوق بین‌الملل بشردوستانه (IHL) به منظور کاهش جنگ‌ها ایجاد نشده است، بلکه هدف آن حفظ انسانیت در شرایط جنگی است. با این حال، گزارش‌های متعدد از نهادهای بین‌المللی ناظر بر حقوق بشر نشان می‌دهد که در درگیری‌های کنونی، این سه اصل حیاتی به‌طور گسترده‌ای نادیده گرفته می‌شوند.

اصل ضرورت نظامی به این معناست که نیروهای درگیر در جنگ تنها مجاز به انجام اقداماتی هستند که برای دستیابی به یک هدف نظامی مشروع و شکست دشمن ضروری است. اما سازمان‌های حقوق بشری در گزارش‌های خود مستند کرده‌اند که نیروهای نظامی به‌طور معمول از این اصل برای توجیه تخریب زیرساخت‌های حیاتی، از جمله نیروگاه‌ها و انبارهای مواد غذایی استفاده می‌کنند. این سازمان‌ها تأکید می‌کنند که هدف قرار دادن مناطقی که هیچ مزیت نظامی ندارند، نقض آشکار کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو است و زندگی غیرنظامیان را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

اصل تناسب، یکی از پیچیده‌ترین اصول حقوق بشردوستانه، بیان می‌کند که حملات باید به گونه‌ای انجام شوند که تلفات غیرنظامی و آسیب به اهداف غیرنظامی نسبت به مزیت نظامی پیش‌بینی‌شده، بیش از حد نباشد. گزارش‌ها نشان می‌دهد که در نبردهای شهری مدرن، این موازنه به‌طور کامل از بین رفته است. ارتش‌ها به‌طور معمول از بمب‌های سنگین برای نابودی یک یا چند نیروی دشمن استفاده می‌کنند که منجر به تخریب کل ساختمان و کشته شدن غیرنظامیان می‌شود. ناظران حقوق بشر تأکید می‌کنند که این نوع حملات مصداق بارز جنایت جنگی است.

اصل احتیاط افراد مرتبط با درگیری را ملزم می‌کند که در طراحی و اجرای حملات، به‌طور مکرر بررسی کنند که آیا هدف یک سایت نظامی است یا خیر و تمام تدابیر ممکن را برای کاهش آسیب به غیرنظامیان اتخاذ کنند. اما براساس گزارش‌های کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، این اصل در جنگ‌های امروزی به یک اقدام تشریفاتی تبدیل شده است. مواردی مانند استفاده از سلاح‌های انفجاری در مناطق پرجمعیت و عدم ارزیابی دقیق اطلاعات پیش از بمباران، به‌عنوان نقض‌های مکرر اصل احتیاط ثبت شده است.

یکی از چالش‌های جدید، ورود هوش مصنوعی به عرصه جنگ است. گزارش‌های اندیشکده‌های حقوقی مستقل نشان می‌دهد که اتکا به الگوریتم‌ها برای شناسایی اهداف، مسئولیت‌پذیری انسانی را کاهش داده است. افراد مرتبط با درگیری با این توهم که سلاح‌هایشان «هوشمند» هستند، از ارزیابی‌های میدانی چشم‌پوشی می‌کنند و این موضوع بارها به کشتار غیرنظامیان منجر شده است.

در نهایت، کارشناسان حقوقی سازمان ملل هشدار می‌دهند که تضعیف این سه اصل، ساختار حقوق بین‌الملل را با خطر فروپاشی مواجه کرده است. تا زمانی که دیوان کیفری بین‌المللی و دادگاه‌های ملی افرادی را که دستور حملات نامتناسب را صادر می‌کنند، به پای میز محاکمه نکشانند، بیانیه‌های دیپلماتیک تأثیری در کاهش رنج آسیب‌دیدگان جنگ نخواهد داشت.