زمین همواره لایههایی از تاریخ باستانی خود را در دل سنگها پنهان کرده است؛ لایههایی که شناسایی آنها گاهی تنها با استفاده از ابزارهای دقیق علمی امکانپذیر است. در یکی از این بررسیهای معمول زمینشناسی در غرب استرالیا، جستوجو برای طلا به کشفی غیرمنتظره منجر شد. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، زمانی که دانشمندان در حال انجام بررسیهای ژئوفیزیکی با استفاده از دادههای گرانشی در منطقه «گلدفیلدز شرقی» بودند، به ناهنجاری دایرهای شکلی در زیر سطح زمین برخورد کردند. چنین الگوهایی معمولاً میتوانند نشانه وجود ساختارهای زمینشناسی مدفون یا آثار رویدادهای بسیار قدیمی در اعماق زمین باشند.
با ادامه بررسیها، شواهدی از یک رویداد بسیار قدرتمند در گذشته زمین نمایان شد که توانسته بود سنگها را ذوب کند، ساختار بلورها را تغییر دهد و حتی مواد معدنی حاوی طلا را به اطراف پرتاب کند. پژوهشگران بر این باورند که این اثر ناشی از برخورد یک شهابسنگ آهنی بوده است که احتمالاً پیش از رسوبگذاری لایههای دوره کرتاسه آغازین رخ داده است. این لایههای رسوبی بعدها سطح زمین را پوشانده و ساختار اولیه برخورد را تقریباً بهطور کامل مدفون کردهاند، بهطوریکه امروزه نشانه واضحی از آن روی سطح زمین دیده نمیشود.
ساختار مورد بحث که بهطور موقت «ساختار برخورد اورا باندا» نامگذاری شده، از نظر علمی بسیار نادر به شمار میرود و به گفته پژوهشگران، دومین نمونه تأییدشده از ساختارهای برخوردی است که در سنگهای بسیار کهن «گریناستون آرکئن» شناسایی شدهاند که از قدیمیترین و ابتداییترین سنگهای پوسته زمین محسوب میشوند. مخروطهای پاشیده در سنگهای گریناستون از ساختار برخوردی اورا باندا شکل گرفتهاند. چپ: مخروطهای پاشیده در نمونه سطحی اکسیدشده راست: مخروطهای پاشیده مشاهدهشده در مغزه حفاری.
برخورد شهابسنگها در تاریخ زمین نقش مهمی ایفا کردهاند. یکی از شناختهشدهترین این برخوردها، برخوردی است که به انقراض دایناسورها انجامید. اما فراتر از آن، دانشمندان بر این باورند که در اوایل تاریخ منظومه شمسی، زمین بارها هدف بارش شدید شهابسنگها قرار گرفته است. این برخوردها احتمالاً در انتقال آب و برخی ترکیبات شیمیایی مهم برای شکلگیری حیات نقش داشتهاند. با این حال، بیشتر آثار این برخوردهای اولیه در طول میلیاردها سال از بین رفتهاند. فرسایش، حرکت صفحات زمینساختی و دیگر فرآیندهای زمینشناسی باعث شدهاند که نشانههای این رویدادهای شدید بهتدریج محو شوند. به همین دلیل، شناسایی دهانههای قدیمی برخورد بسیار دشوار است.
در مورد ساختار اورا باندا نیز بیشتر نشانههای سطحی از بین رفته بود و پژوهشگران با استفاده از روشهای غیرمستقیم شامل بررسیهای گرانشی، نمونهبرداریهای حفاری و مطالعه دقیق آثار میکروسکوپی در سنگها توانستند آن را شناسایی کنند. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، اولین نشانه مهم زمانی به دست آمد که دادههای گرانشی یک ساختار دایرهای از سنگهای متراکم را در زیر سطح بیابان نشان داد. در ادامه، حفاریهای اکتشافی که در ابتدا برای بررسی ذخایر طلا انجام میشد، شواهد بیشتری را آشکار کرد. یکی از این شواهد، وجود ساختارهایی به نام مخروط پاشیده بود که بر اثر موج ضربهای بسیار شدید در هنگام برخورد شهابسنگ ایجاد میشوند و یکی از معتبرترین نشانههای برخوردهای کیهانی به شمار میروند.
همچنین در نمونههای حفاریشده، سنگهایی به نام بِرش شناسایی شد. این سنگها از قطعات شکستهشده سنگهای مختلف تشکیل شدهاند که در اثر فشار و حرارت بالا دوباره به هم متصل شدهاند. چنین سنگهایی بهویژه در محل برخورد شهابسنگها بسیار رایج هستند. بررسی دقیقتر این نوع سنگها نشان داد درون آنها ذرات شیشهای بسیار ریزی وجود دارد. این شیشهها در اثر گرمای شدید برخورد ذوب شده و سپس درون سنگها محبوس شدهاند. آنالیز شیمیایی شیشهها نکته مهمتری را آشکار کرد: وجود مقادیر بالایی از عناصر نیکل، کبالت، ایریدیوم، پلاتین، پالادیوم و رودیم. این عناصر که به آنها «عناصر دوستدار آهن» گفته میشود، در شهابسنگها بسیار رایجتر از پوسته زمین هستند.
ترکیب تمام این شواهد نشان میدهد که این ساختار احتمالاً از برخورد شهابسنگ آهنی به وجود آمده و دهانهای به قطر حدود ۴ کیلومتر ایجاد کرده است. جالب اینکه درون این سنگها ذرات کوچک طلا نیز پیدا شده است. این موضوع نشان میدهد که برخورد شهابسنگ احتمالاً مواد حاوی طلا را به هوا پرتاب کرده و سپس این مواد دوباره در داخل دهانه در حال شکلگیری تهنشین شدهاند و در سنگها محبوس شدهاند. با وجود کشف طلا در منطقه، اهمیت اصلی این ساختار کاملاً علمی است؛ زیرا بهعنوان نمونهای نادر از برخوردهای باستانی، امکان مطالعه اثر شهابسنگها بر پوسته اولیه زمین و حتی شبیهسازی شرایط برخورد در مریخ را فراهم میکند. این یافته همچنین نشان میدهد که احتمالاً ساختارهای برخوردی بیشتری در اعماق زمین پنهان ماندهاند که تنها با روشهای پیشرفته زمینشناسی قابل شناسایی هستند. پژوهش در ژورنال Meteoritics & Planetary Science منتشر شده است.
