به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، تالاب مهارلو، یکی از زیستبومهای طبیعی مهم در استان فارس که در تعدیل آبوهوای شیراز و حفظ تنوع زیستی منطقه نقش اساسی دارد، سالهاست با مشکل کمآبی و کاهش حقابه مواجه است. در حالی که بسیاری خشکسالی را عامل اصلی وضعیت کنونی این تالاب میدانند، مسئولان محیط زیست بر این باورند که تأثیر مداخلات انسانی و برداشتهای بیرویه آب به مراتب بیشتر از عوامل اقلیمی است.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری، آخرین وضعیت تالاب مهارلو را تشریح کرده و از افت شدید منابع آب زیرزمینی، برداشتهای بیرویه در بخش کشاورزی، تهدیدهای ناشی از ساخت سازههای آبی جدید و ضرورت تأمین حقابه محیط زیستی تالاب سخن گفت. مهارلو هنوز آب دارد، اما منابع تغذیه آن در حال از دست رفتن است.
سید حسن طباطبایی اظهار داشت: تالاب مهارلو در حال حاضر حدود ۵۰ درصد به صورت سطحی آب دارد، اما مشکل اصلی این است که دو جریان تأمینکننده آب تالاب با مشکلات جدی مواجه شدهاند. وی افزود: یک جریان، آبهای سطحی است که از رودخانه خشک و چنارراهدار وارد حوزه مهارلو میشود و جریان دوم آبهای زیرزمینی است؛ هر دو جریان به دلیل برداشتهای بیرویه از منابع آب سطحی و زیرزمینی، دچار کاهش شدهاند و وضعیت کنونی تالاب را رقم زدهاند.
طباطبایی با اشاره به برخی اظهارنظرها درباره نقش خشکسالی در بیآبی تالابها گفت: براساس مطالعات کشوری انجام شده در حوزه خشکسالی و بارشها، تنها حدود ۲۰ درصد از عوامل بیآبی تالابها ناشی از خشکسالی است. وی ادامه داد: حدود ۸۰ درصد مشکلات موجود نتیجه مداخلات انسانی در حوزههای آبخیز است؛ موضوعی که نقش اصلی را در بحران تالابها ایفا میکند.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس اظهار کرد: چاههای کشاورزی به صورت شبانهروزی در حال برداشت آب هستند و در نتیجه هر سال بین یک تا دو متر افت سطح آب زیرزمینی در منطقه ثبت میشود. طباطبایی تصریح کرد: تالاب مهارلو در گذشته از چشمههای متعددی در اطراف خود تغذیه میشد، اما به دلیل برداشتهای بیرویه، سطح سفرههای آب زیرزمینی به شدت کاهش یافته و بسیاری از این چشمهها خشک شدهاند. وی افزود: حتی در برخی نقاط، محل چشمههای خشک شده به مسیر ورود آلودگی تبدیل شده و آب آلوده وارد حفرههای آبخوان کارستی میشود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس با اشاره به نقش بخش کشاورزی در مصرف منابع آبی اظهار کرد: حدود ۹۰ درصد برداشت آبهای زیرزمینی در بخش کشاورزی مصرف میشود. طباطبایی خاطرنشان کرد: تالاب مهارلو دارای حوزه آبخیزی گسترده از دشت شیراز تا رودخانه چنارراهدار است و اگر برداشتهای بیرویه انجام نمیشد، جریانهای زیرسطحی موجود در دشت میتوانستند بخش قابل توجهی از نیاز آبی تالاب را تأمین کنند. وی ادامه داد: در شرایط فعلی حتی اگر آبهای سطحی نیز تأمین شود، حجم کسری مخازن زیرزمینی به اندازهای است که بخش مهمی از آب باید صرف جبران سفرههای از دست رفته شود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس برداشتهای بیرویه در بالادست تالاب را نشانه زیادهخواهی در بهرهبرداری از منابع آبی دانست و گفت: متأسفانه به میزان حق برداشت بسنده نمیشود و بیش از نیاز واقعی آب برداشت میشود. طباطبایی تأکید کرد: هرچند حقابهها و سهمیههای قانونی تعریف شدهاند، اما این میزان برداشتها نیز متناسب با ظرفیت واقعی منابع آبی حوزه نیست و باید به صورت شناور و متناسب با شرایط منابع آبی تعیین شوند، نه به عنوان یک حق ثابت.
وی همچنین با اشاره به محصولات کشاورزی که در این منطقه کشت میشود، اضافه کرد: عمده محصولات کشاورزان این منطقه شامل جو، گندم، صیفیجات و سبزیجات است و به دلیل استفاده از آبهایی که تحت تأثیر پسابهای ورودی از شیراز قرار دارند، صیفیجات با چالشهای بهداشتی مواجه هستند.
طباطبایی با بیان اینکه متولی تالابها سازمان حفاظت محیط زیست است، اظهار کرد: زمانی که حریم و بستر رودخانههای بالادست رعایت نمیشود، مدیریت منابع آب در اختیار وزارت نیرو و شرکتهای آب منطقهای قرار دارد؛ از سوی دیگر قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالابها تأکید دارد که پس از تأمین آب شرب، حقابه محیط زیستی باید در اولویت دوم قرار گیرد و این موضوع باید به طور کامل رعایت شود. وی ادامه داد: جهاد کشاورزی نیز به عنوان بزرگترین مصرفکننده آب کشور باید در الگوی مصرف خود بازنگری کند تا امکان حفظ و تأمین حقابه محیط زیست فراهم شود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس در تشریح مهمترین ویژگیهای تالاب مهارلو گفت: بخشی از اعتدال آبوهوای شهر شیراز به وجود این تالاب وابسته است؛ از سوی دیگر کارکردهای اکولوژیک تالاب به گونهای است که زیستگاه پرندگان ارزشمندی از جمله فلامینگوها و سایر گونههای پرندگان محسوب میشود. طباطبایی هشدار داد: اگر روزی تالاب مهارلو به طور کامل خشک شود، با نوع متفاوتی از گردوغبار نسبت به سایر تالابهای خشکشده مواجه خواهیم بود. وی افزود: گردوغبار برخاسته از بستر مهارلو حاوی عناصر سنگین و آلایندههایی است که طی سالها وارد خاک تالاب شدهاند و میتوانند تهدیدی جدی برای سلامت شهروندان باشند.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس درباره آخرین وضعیت جوجهآوری فلامینگوها، اظهار کرد: امسال فلامینگوها در دو تالاب مهارلو و بختگان جوجهآوری داشتهاند و به دلیل بارندگیهای مناسب، تاکنون شرایط زیستی آنها بدون مشکل ادامه یافته است. طباطبایی تصریح کرد: در تالاب مهارلو نگرانی خاصی درباره زیست فلامینگوها وجود ندارد، اما در تالاب بختگان در صورت تأمین نشدن حقابه، احتمال تلفات جوجهها وجود خواهد داشت. وی ادامه داد: براساس مطالعات علمی، نرخ بقای جوجههای فلامینگو بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است و در حیات وحش هیچگاه بقای صد درصدی برای گونهها وجود ندارد. رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس تأکید کرد: با توجه به شرایط خاص تالاب بختگان، ممکن است میزان تلفات بیش از روند طبیعی باشد، اما تاکنون هیچ مورد تلفاتی گزارش نشده و امیدواریم جوجهها به مرحله پرواز برسند.
طباطبایی مهمترین راهکار نجات تالاب مهارلو را مدیریت جامع منابع آب در حوزه آبخیز و اجرای دقیق قوانین دانست و تأکید کرد: بدون مدیریت صحیح منابع آب و کنترل برداشتها، امکان احیای پایدار تالاب وجود نخواهد داشت.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مطرح شدن دوباره موضوع احداث سد تنگسرخ در بالادست مهارلو، بیان کرد: متأسفانه زمزمههای جدیدی درباره اجرای این پروژه مطرح شده است. طباطبایی افزود: هر سازهای که در بالادست شیراز احداث شود و حقابه تالاب مهارلو را تحت تأثیر قرار دهد، میتواند به خشک شدن تالاب، تشدید فرونشست زمین و افزایش گردوغبار در کلانشهر شیراز منجر شود. وی تأکید کرد: ساخت چنین سازههایی علاوه بر آسیبهای زیستمحیطی، میتواند تهدیدهای زیرساختی جدی برای شهر شیراز به همراه داشته باشد. رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست فارس خاطرنشان کرد: تاکنون هیچگونه مجوزی از سوی این اداره کل برای احداث سد تنگسرخ صادر نشده است، اما شرکت آب منطقهای استان همچنان به طور جدی پیگیر اجرای این طرح است.
با وجود آنکه تالاب مهارلو هنوز بخشی از پهنه آبی خود را حفظ کرده، اما آنچه مسئولان محیط زیست نسبت به آن هشدار میدهند، تداوم روند برداشتهای بیرویه آب، کاهش حقابه محیط زیستی و اجرای طرحهایی است که میتواند جریانهای تغذیهکننده این تالاب را بیش از پیش محدود کند؛ روندی که در صورت ادامه، نه تنها آینده یکی از مهمترین تالابهای فارس را تهدید میکند، بلکه پیامدهای آن در قالب فرونشست زمین، تشدید گردوغبار و آسیب به کیفیت زندگی شهروندان شیراز نیز قابل مشاهده خواهد بود.
