به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، تعزیه یا شبیهخوانی به عنوان یکی از جلوههای برجسته هنر آیینی ایران، ارتباط عمیقی با فرهنگ شیعه و مراسم سوگواری امام حسین (ع) دارد. این هنر نمایشی که به روایت وقایع عاشورا و مصائب اهلبیت (ع) میپردازد، در بسیاری از نقاط ایران رواج دارد، اما استان فارس به دلیل پیشینه مذهبی و فرهنگی خود، یکی از مراکز اصلی حفظ و گسترش آن به شمار میآید. تعزیه در فارس تنها یک نمایش مذهبی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و حافظه تاریخی مردمی است که این میراث ارزشمند را از نسلهای گذشته به ارث بردهاند. از شیراز تا فسا، زرقان، جهرم، لارستان و بسیاری از روستاهای استان، تعزیه همچنان به عنوان یکی از مهمترین آیینهای محرم شناخته میشود.
استان فارس به عنوان یکی از خاستگاههای مهم تعزیه در جنوب ایران، به واسطه تاریخ کهن، حضور علما و بقاع متبرکه، همواره محیط مناسبی برای برگزاری آیینهای دینی بوده است. در شیراز، وجود حرم مطهر حضرت احمدبن موسی شاهچراغ (ع) و دیگر اماکن مذهبی، نقش مهمی در گسترش فرهنگ عاشورایی ایفا کرده است. بسیاری از مورخان بر این باورند که از دوره زندیه و سپس قاجاریه، تعزیه در شیراز به شکل وسیعی برگزار میشده و تکایا و حسینیههای متعددی برای اجرای آن وجود داشته است. در آن زمان، برگزاری مجالس تعزیه تنها به محرم محدود نمیشد و در مناسبتهای مذهبی دیگر نیز اجرا میشد و مردم از اقشار مختلف اجتماعی در این مراسم شرکت میکردند و شبیهخوانان از احترام ویژهای برخوردار بودند.
یکی از دلایل اصلی ماندگاری تعزیه در فارس، مشارکت مستقیم مردم در برگزاری آن است. در بسیاری از شهرها و روستاهای استان، خانوادهها از سالهای دور در برگزاری مجالس تعزیه نقش داشتهاند. برخی نسل در نسل شبیهخوان بودهاند و برخی دیگر مسئول تهیه لباسها، تجهیزات و تدارکات مراسم بودهاند. این پیوند عمیق مردمی باعث شده که تعزیه در فارس نه تنها به عنوان یک برنامه مناسبتی، بلکه به عنوان بخشی از زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم شناخته شود.
تعزیه را میتوان یکی از کاملترین گونههای نمایش سنتی ایران دانست؛ هنری که در آن موسیقی، شعر، روایت، بازیگری و مفاهیم دینی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. در تعزیه، اولیاخوانان با آواهای حزنانگیز نقش شخصیتهای جبهه حق را ایفا میکنند و اشقیاخوانان با شیوهای متفاوت نقش مخالفان را برعهده دارند. این تضاد هنری، روایت واقعه عاشورا را برای مخاطب تأثیرگذارتر میکند. نسخههای تعزیه در فارس نیز ویژگیهای خاصی دارند و در برخی مناطق از اشعار، گویشها و نغمههای محلی استفاده میشود که به غنای فرهنگی این هنر افزوده است.
با فرارسیدن ماه محرم، بسیاری از شهرها و روستاهای فارس رنگ و بوی عاشورا به خود میگیرند و مجالس تعزیه دوباره برپا میشود. صدای شبیهخوانان، پرچمهای سیاه و حضور پرشور مردم نشاندهنده این است که این هنر آیینی همچنان جایگاه خود را در میان مردم حفظ کرده است. تعزیه در فارس تنها بازخوانی یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه روایت ماندگار عشق، ایثار و آزادگی است که قرنها در حافظه مردم این سرزمین جاری بوده و همچنان نسل به نسل منتقل میشود؛ میراثی زنده که هر سال با آمدن محرم دوباره جان میگیرد و پیام عاشورا را در قالب هنر به مخاطبان خود منتقل میکند.
مهدی رنجبر، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری بیان کرد: فرهنگ عاشورا در طول قرنها الهامبخش بخش مهمی از تولیدات هنری در جامعه اسلامی بوده و بسیاری از هنرهای آیینی و نمایشی در پرتو این واقعه بزرگ شکل گرفتهاند. وی با اشاره به نقش برجسته هنرهای نمایشی در انتقال مفاهیم دینی ادامه داد: تعزیه یکی از برجستهترین و ماندگارترین دستاوردهای فرهنگ عاشورایی است که توانسته با بهرهگیری از عناصر مختلف هنری همچون شعر، روایت، موسیقی، نقالی و نمایش، ارتباطی عمیق و اثرگذار با مخاطبان برقرار کند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس تعزیه را فراتر از یک آیین سوگواری دانست و تصریح کرد: این هنر اصیل ایرانی ـ اسلامی علاوه بر روایت حماسه کربلا، بستری برای آموزش مفاهیم اخلاقی، تبیین آموزههای دینی و تربیت نسلهای جدید هنرمندان متعهد فراهم کرده است. به همین دلیل تعزیه را میتوان یکی از مؤثرترین ابزارهای فرهنگی در معرفی مکتب اهل بیت (ع) و ترویج فرهنگ تشیع دانست.
رنجبر با بیان اینکه فرهنگ عاشورا در تمامی عرصههای هنری حضوری فعال و پویا دارد، خاطرنشان کرد: از شعر و مرثیهسرایی گرفته تا خوشنویسی، نقاشی، طراحی نمادهای مذهبی و نمایشهای آیینی، همگی بخشی از میراث فرهنگی ارزشمندی هستند که در طول تاریخ پیرامون نهضت عاشورا شکل گرفتهاند، اما تعزیه به دلیل بهرهگیری همزمان از چندین هنر، جایگاهی ممتاز در میان این آثار دارد. دبیر شورای فرهنگ عمومی فارس با تأکید بر ضرورت حفظ اصالت هنرهای آیینی گفت: تعزیه به عنوان میراثی ماندگار باید بر پایه مستندات تاریخی معتبر و با حفظ اصالتهای هنری و محتوایی خود به نسلهای آینده منتقل شود. ارتقای سطح کیفی اجراها، توجه به پژوهشهای تاریخی و بهرهگیری از ظرفیت هنرمندان متخصص میتواند به ماندگاری هرچه بیشتر این هنر کمک کند.
رنجبر همچنین نقش هنرمندان را در زنده نگه داشتن پیام عاشورا تعیینکننده دانست و افزود: هنر، زبان مشترک احساس و اندیشه است و هنرمندان میتوانند با خلق آثار ماندگار، مفاهیم بلند عاشورا را برای مخاطبان امروز و فردا روایت کنند. هرچه این آثار از دقت تاریخی و غنای هنری بیشتری برخوردار باشند، تأثیرگذاری آنها نیز عمیقتر خواهد بود.
جلال بردیده، دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری گفت: هنر آیینی تعزیه در شهرستان لامرد بیش از ۳۰۰ سال قدمت دارد و امروز به عنوان یکی از مهمترین جلوههای فرهنگ عاشورایی در این منطقه شناخته میشود. وی ادامه داد: شهرستان لامرد از دیرباز یکی از مراکز مهم تعزیهخوانی در استان فارس بوده و بر اساس اسناد و شواهد موجود، سابقه اجرای تعزیه در این شهرستان به دو دهه پایانی سده سیزدهم هجری بازمیگردد.
دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد با بیان اینکه تعزیه در لامرد نسل به نسل منتقل شده است، افزود: در حال حاضر ۲۹ گروه فعال تعزیهخوانی در سطح شهرستان فعالیت دارند که در ایام مختلف سال و به ویژه مناسبتهای مذهبی به اجرای مجالس تعزیه میپردازند. بردیده گفت: بخش عمدهای از اجراهای تعزیه در دهه نخست ماه محرم برگزار میشود و هر شب یکی از وقایع مهم نهضت عاشورا برای مردم بازآفرینی میشود.
وی با اشاره به مهمترین مجالس تعزیه دهه محرم در لامرد گفت: تعزیه شهادت مسلم بن عقیل، شهادت دو طفلان مسلم، مدینهالوداع، ورود کاروان امام حسین (ع) به کربلا و رویارویی با حر، شهادت حر و وهب، شهادت عابس و شوذب، شهادت دو طفلان حضرت زینب (س)، شهادت حضرت قاسم بن الحسن (ع)، شهادت حضرت ابوالفضل العباس (ع) و در نهایت تعزیه شهادت امام حسین (ع) از جمله مجالسی است که هرساله با حضور گسترده مردم اجرا میشود.
دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد افزود: اجرای تعزیه در شهرستان لامرد تنها به ایام محرم محدود نیست و در دیگر مناسبتهای مذهبی سال نیز ادامه دارد. تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)، ورود اهلبیت (ع) به مدینه، ورود اسرای کربلا به شام، شهادت ائمه معصومین (ع) در شبهای شهادت، مرخصی اهلبیت (ع) و تعزیه ۷۲ تن از شهدای کربلا از جمله مجالسی است که در طول سال برگزار میشود.
بردیده با تأکید بر نقش تعزیه در انتقال فرهنگ عاشورا به نسل جوان تصریح کرد: تعزیه علاوه بر جنبه هنری، رسانهای تأثیرگذار برای تبیین مفاهیم ایثار، شهادت، ولایتمداری و مقاومت است و حفظ و تقویت این میراث ارزشمند نیازمند حمایت و مشارکت همه دستگاههای فرهنگی است. دبیر بیستمین سوگواره ملی تعزیه عاشوراییان لامرد خاطرنشان کرد: استمرار فعالیت گروههای تعزیهخوانی در لامرد نشاندهنده پیوند عمیق مردم این منطقه با فرهنگ اهلبیت (ع) و آموزههای نهضت عاشورا است؛ ظرفیتی فرهنگی که میتواند در سطح ملی بیش از پیش معرفی و مورد توجه قرار گیرد.
