افرادی که به ورزش علاقهای ندارند، گاهی به شوخی میگویند که به ورزش حساسیت دارند، اما نکتهای که بسیاری از افراد از آن بیخبرند، این است که «حساسیت به ورزش» یک موضوع واقعی است و در صورت عدم تشخیص به موقع، میتواند خطرناک باشد. به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» (EIA) یک واکنش آلرژیک شدید و نادر به ورزش متوسط است. این واکنش میتواند باعث خارش شدید در سراسر بدن شده و به سرعت با ناتوانی در تنفس همراه شود. تخمین زده میشود که بین ۲.۳ تا ۵ درصد از کل موارد آنافیلاکسی در سطح جهان ناشی از ورزش باشد.
«آنافیلاکسی ناشی از ورزش» برای اولین بار در دهه ۱۹۷۰ توسط پزشکان آمریکایی شناسایی شد، زمانی که یک دونده ۳۰ ساله که چندین بار در حال دویدن به بیمارستان مراجعه کرده بود، تحت بررسی قرار گرفت. آزمایشها نشان داد که خون او حاوی نشانههای آشکار آنافیلاکسی است. تحقیقات بیشتر نشان داد که این دونده فقط زمانی که پس از مصرف غذاهای دریایی ورزش میکرد، علائم آلرژیک را نشان میداد و در صورت عدم مصرف این غذاها قبل از ورزش، هیچ علامتی نداشت.
اکنون مشخص شده است که همه موارد «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» ناشی از آلرژنهای غذایی نیستند و این زیرگروه بهطور خاص به عنوان «آنافیلاکسی ناشی از ورزش وابسته به غذا» شناخته میشود که معمولاً توسط غذاهایی مانند صدف، آجیل، تخممرغ، شیر و گندم ایجاد میشود. با این حال، علائم «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» همچنین میتواند در نتیجه ورزش پس از قرار گرفتن در معرض عوامل مختلف دیگر، از جمله داروهای خاص، عفونتها، تغییرات هورمونی، مصرف الکل یا حتی محرکهای محیطی مانند گرده ایجاد شود. در برخی موارد، ورزش به تنهایی میتواند باعث واکنش شود.
علائم «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» مشابه علائم سایر واکنشهای آلرژیک است. بثورات خارشدار، تورم لبها، سوزن سوزن شدن دهان و حتی استفراغ پس از ورزش همگی گزارش شدهاند. در موارد شدید، این وضعیت میتواند به مشکلات تنفسی و گردش خون منجر شود. به نظر میرسد «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» بیشتر در نتیجه ورزشهای هوازی مانند دویدن، فوتبال، رقص و حتی باغبانی ایجاد شود. این نوع آلرژی میتواند در تمام سنین و جنسیتها رخ دهد، اما معمولاً اولین تشخیص آن در سنین جوانی صورت میگیرد.
مطالعهای که بیماران مبتلا به آلرژی به ورزش را به مدت ۱۰ سال پیگیری کرد، نشان داد که علائم اکثر بیماران با گذشت زمان کاهش یافته یا تثبیت شده است. با این حال، این ممکن است به دلیل اقدامات احتیاطی شرکتکنندگان برای کاهش عوامل محرک مانند عدم انجام ورزش شدید باشد. علت دقیق «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» هنوز مشخص نیست. در ابتدا دانشمندان و پزشکان بر این باور بودند که این فقط یک آلرژی غذایی است، اما مطالعات بعدی خلاف آن را نشان دادهاند.
نزدیکترین چیزی که ما به درک علت آلرژی به ورزش رسیدهایم، از آزمایشهای اخیر ایمونوتراپی خوراکی به دست آمده است که در آن به افرادی که به غذاهایی مانند بادام زمینی یا گندم حساسیت دارند، روزانه دوزهای کمی از غذا داده میشود تا سیستم ایمنی بدن آنها را برای تحمل غذا آموزش دهد. مشخص شد که اگر همان دوز کم غذا مصرف و سپس ورزش انجام شود که منجر به واکنش آلرژیک میشود، این آموزش ایمنی میتواند خنثی شود. در واقع، دانشمندان محاسبه کردند که خوردن تقریباً نیمی از غذا همچنان میتواند پس از ورزش، واکنش آلرژیک را ایجاد کند.
محققان همچنین مواردی را گزارش کردهاند که در آن افرادی که آلرژی شناختهشدهای نداشتند، پس از ورزش هوازی متوسط تا شدید، دچار آنافیلاکسی مکرر شدند. این موضوع احتمال دخالت یک آلرژن ناشناخته یا پنهان را افزایش میدهد یا اینکه خود ورزش میتواند به عنوان عامل محرک عمل کند. جالب توجه است که در بررسی شرکتکنندگان در مطالعه ایمونوتراپی دهانی، ورزش متوسط تا شدید همیشه باعث آنافیلاکسی نشد، حتی زمانی که آنها غذایی را که معمولاً قبل از ورزش باعث واکنش آلرژیک میشد، خورده بودند. این نشان میدهد که پیشبینی زمان وقوع «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» میتواند دشوار باشد و همچنین ممکن است عوامل اضافی و ناشناخته در تحریک علائم نقش داشته باشند.
با این حال، اکثر دانشمندان در حال حاضر معتقدند که نوعی سلول ایمنی به نام «ماست سل» (Mast cells) نقش اصلی را در «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» ایفا میکند. ماست سلها مواد شیمیایی از جمله هیستامین را به جریان خون آزاد میکنند. در شرایط عادی، هیستامین به کنترل جریان خون، تولید مخاط و باز شدن مجاری هوایی برای محافظت از بدن در برابر عفونت یا آسیب کمک میکند، اما در واکنشهای آلرژیک، هیستامین مسئول ایجاد علائم رایجی مانند خارش، گرگرفتگی و تنگ شدن مجاری هوایی است. در موارد «آنافیلاکسی ناشی از ورزش»، به نظر میرسد که ماست سلها در زمان نامناسبی فعال میشوند و باعث افزایش ناگهانی هیستامین میشوند که مجاری هوایی و رگهای خونی را منقبض کرده و منجر به آنافیلاکسی میشود.
هدف اصلی در درمان «آنافیلاکسی ناشی از ورزش»، کاهش شدت و فراوانی واکنشها است. این امر معمولاً از طریق تغییرات رفتاری، مانند شروع با فعالیت کمشدت و افزایش تدریجی شدت برای شناسایی محدودیتهای شخصی حاصل میشود. متخصصان برای افرادی که آلرژی شناختهشده دارند، توصیه میکنند حداقل چهار ساعت پس از قرار گرفتن در معرض عامل محرک، از ورزش خودداری کنند. برای افراد مبتلا به این عارضه، همراه داشتن یک دستگاه تزریق خودکار آدرنالین مانند EpiPen در همه حال ضروری است. همچنین ورزش کردن با همراهی که بتواند علائم را تشخیص دهد و در صورت نیاز مداخله کند، اکیداً توصیه میشود. نکته مهم این است که ورزش باید بلافاصله پس از اولین علامت علائم متوقف شود. در افرادی که واکنشهای خفیفتری دارند، ممکن است آنتیهیستامینها نیز برای کمک به مدیریت علائم تجویز شوند.
خبر خوب این است که اکثر افراد مبتلا به «آنافیلاکسی ناشی از ورزش» از طریق ترکیبی از آگاهی، تنظیمات رفتاری و دارو، زندگی نسبتاً عادی و فعالی را تجربه میکنند، اما اگر این وضعیت برای شما پیش آمده است، مهم است که آماده باشید تا یک عادت سالم به یک موقعیت اورژانسی پزشکی تبدیل نشود.
