پژوهشگران دانشگاه آکسفورد به یافتههایی دست یافتهاند که نگرش رایج به بیماری آرتروز را دگرگون میکند.
استئوآرتریت، که رایجترین نوع آرتروز در سطح جهانی به شمار میرود، سالها بهعنوان بیماریای پیچیده و ناشی از ترکیب چندین عامل مختلف شناخته میشد. اما نتایج یک تحقیق وسیع نشان میدهد که این بیماری در سطح مولکولی دارای الگوی زیستی مرکزی و مشترکی است. در این پژوهش که توسط دانشمندان مؤسسه روماتولوژی کِندی دانشگاه آکسفورد انجام شده، مایع سینوویال یا مایع مفصلی زانو از بیش از ۱۳۰۰ بیمار مبتلا به آرتروز جمعآوری و مورد بررسی قرار گرفت. هر نمونه شامل بیش از هفتهزار پروتئین مختلف بود.
این بزرگترین مطالعهای است که درباره آرتروز زانو انجام شده و نشان میدهد که این بیماری در سطح مولکولی دارای یک عامل زیستی مرکزی و مشترک است. پژوهشگران با تحلیل این حجم وسیع از دادههای پروتئینی موفق به شناسایی الگوهای مولکولی مشترکی شدند که نشاندهنده وجود «اثر انگشت مولکولی» واحد در آرتروز است. با این حال، شدت و ویژگیهای این اثر انگشت ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند سن، جنسیت و شاخص توده بدنی قرار گیرد.
به گفته پژوهشگران، این یافتهها نقشه دقیقی از وضعیت مولکولی آرتروز ارائه میدهد و میتواند به پژوهشگران و شرکتهای داروسازی کمک کند تا بیماران را با دقت بیشتری برای درمانهای مناسب دستهبندی کنند. این امر میتواند گامی مهم در جهت ابداع درمانهایی باشد که قادر به کند کردن یا حتی متوقف کردن پیشرفت بیماری باشند.
در بررسیهای انجامشده مشخص شده است که افراد دارای اضافهوزن، در مفاصل خود سیگنالهای التهابی بیشتری را تجربه میکنند. با این حال، این نوع التهاب با بیماریهایی نظیر روماتیسم مفصلی متفاوت است؛ زیرا در آرتروز، بر خلاف روماتیسم مفصلی، سیستم ایمنی بهطور مستقیم عامل اصلی التهاب نیست. در این حالت، فشار مکانیکی ناشی از وزن اضافی بدن به مفاصل فشار میآورد و به مرور زمان موجب آسیب و التهاب میشود.
این تفاوت میتواند توضیح دهد که چرا سرعت پیشرفت آرتروز در بیماران مختلف یکسان نیست؛ بهطوری که بیماری در برخی افراد سریعتر و در برخی دیگر کندتر پیش میرود. همچنین درک این موضوع میتواند به طراحی دقیقتر و هدفمندتر کارآزماییهای بالینی برای درمانهای آینده کمک کند.
برای دههها این سؤال مطرح بوده که آیا آرتروز یک بیماری واحد است یا مجموعهای از بیماریهای متفاوت با زیرگونههای متعدد. پژوهشگران توضیح میدهند که شواهدی از وجود زیرگونههای کاملاً جداگانه در سطح مولکولی مشاهده نمیشود. در عوض، آرتروز بهعنوان یک بیماری واحد با مجموعهای از مسیرهای زیستی مشترک شناخته میشود که عمدتاً به آسیب بافتی و فرآیندهای ترمیمی مربوط میشود.
در حال حاضر، هیچ درمان تأییدشدهای برای متوقف کردن یا معکوس کردن روند پیشرفت آرتروز وجود ندارد. پژوهشگران تأکید میکنند که درک بهتر زیستشناسی آرتروز میتواند به درمانهای شخصیسازیشدهتر منجر شود؛ زیرا بیماران تجربههای بسیار متفاوتی از این بیماری دارند. به عنوان مثال، زنان در دوران پیشیائسگی در معرض خطر بیشتری قرار دارند و در برخی افراد نیز علائم با سرعت بیشتری پیشرفت میکند.
در نهایت، این یافتهها هدفی روشن برای تحقیقات آینده فراهم میکند؛ تمرکز بر مسیر زیستی اصلی بیماری و ابداع درمانهایی که بتوانند این مسیر را هدف قرار دهند و در آینده به درمانهای مؤثرتر برای میلیونها بیمار مبتلا به آرتروز منجر شوند.
این پژوهش در ژورنال Nature Communications منتشر شده است.
