به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، هنرهای تجسمی به عنوان یکی از حوزههای هنری در کشور ما، قابلیت واکنش سریع به رویدادها را دارد، اما معمولاً نسبت به دیگر هنرها مانند سینما و موسیقی، کمتر مورد توجه قرار میگیرد. در سلسله گزارشهای «هنرهای تجسمی در هفتهای که گذشت»، قصد داریم بخشی از رخدادهای هفته گذشته را مرور کنیم. روزهای جمعه به عنوان روز تعطیل شناخته میشوند، اما در این روز، نمایشگاههای هنرهای تجسمی آغاز به کار میکنند و هنرمندان تجسمی از جمله نقاشان، مجسمهسازان، عکاسان و گرافیستها، آثار جدید خود را در قالب نمایشگاههای هنری به نمایش میگذارند. روز «آدینه» به عنوان آغازین روز نمایشگاههای هنری، فرصتی مناسب برای بازدید اقشار مختلف مردم از این آثار هنری فراهم میآورد.
در هفتهای که گذشت، مراسم رونمایی از اثر جدید جلیل رسولی، هنرمند پیشکسوت، به یاد شهدای کودک میناب در موسسه هنرمندان پیشکسوت برگزار شد. این اثر نقدهایی را به همراه داشت که با مشاهده آن، ملموستر میشود. از هنرمندی با پیشینه درخشان در خلق آثار حماسی و نقاشیخطهای عمیق انتظار میرود که مواجههاش با تراژدیای چون «کودکان شهید میناب» فراتر از یک اطلاعرسانی گرافیکی ساده باشد. نقدهایی جدی به این اثر وارد است که نشان میدهد چرا این کار در سطح استانداردهای بالای خود جلیل رسولی نیست. اولین نکته، غلبه «گرافیک خبری» بر «هنر مفهومی» اثر است؛ اثر بیشتر شبیه به یک پوستر اطلاعرسانی یا «لوح یادبود» است تا یک تابلوی نقاشیخط هنری. استفاده مستقیم از «۱۶۸» به عنوان نماد کودکان شهید میناب، باعث شده اثر از ساحت استعاره و هنر فاصله بگیرد و به سمت مستندنگاری عددی برود. در هنر والا، عدد معمولاً در لایههای فرمی پنهان میشود تا مخاطب را به کشف وا دارد، اما در اینجا عدد به شکلی عریان و بیواسطه تحمیل شده است. همچنین، فقدان «زبان شخصی» هنرمند در این اثر حس میشود؛ جلیل رسولی را پیشتر با بازیهای پیچیده حروف و بافتهای رنگی غنی میشناسیم. در این تابلو، تنها با یک پسزمینه ساده از پرچم ایران و خطی نستعلیق مواجهیم که خلاقیت فرمی خاصی در آن دیده نمیشود. به نظر میرسد هنرمند به جای «خلق» یک فضا، تنها به «چیدمان» چند نماد قراردادی (پرچم، عدد، متن) بسنده کرده است. استفاده از عبارت «گل پرپر شده» و ترکیب آن با پرچم، یکی از کلیشهایترین تصاویر رسمی در دهههای اخیر است. برای موضوعی که پتانسیل بالایی برای برانگیختن عواطف انسانی فراتر از مرزهای سیاسی و ملی دارد، انتظار میرفت هنرمند از نمادهایی استفاده کند که «کودکانه بودن» و «معصومیت» این فاجعه را بیشتر نمایان کند. در این اثر، «هویت کودک» در زیر سایه سنگین «عدد» و «پرچم» گم شده و به نوعی، تراژدی به کلیشه تقلیل یافته است. نکته بعدی مربوط به ترکیببندی ایستا و متقارن است. در کارهای برجسته رسولی، همیشه یک «حرکت» و «سماع» در حروف وجود دارد که چشم مخاطب را میچرخاند. در اینجا، چیدمان عمودی و ساده «متن بالا – عدد وسط – متن پایین» هیچ چالش بصری ایجاد نمیکند و خیلی زود برای چشم عادی میشود. میتوان گفت این اثر بیشتر یک ادای دین اداری یا تقویمی به نظر میرسد تا یک جوشش هنری. جلیل رسولی که با سرپنجههایش شکوه کلمات را به رخ میکشید، در این اثر در سطح یک طراح گرافیک متوسط ظاهر شده است. این اثر نه راه به «مدرنیسم» میبرد و نه «سنت» را با قدرت بازنمایی میکند؛ بلکه در میانه این دو، در جا میزند و برای ۱۶۸ کودک، انتظار میرفت که «هنر» بیش از «آمار» سخن بگوید.
مراسم اختتامیه سومین دوره مسابقه بینالمللی کارتون و کاریکاتور «ترامپیسم»، چهارشنبه شب ۲۰ خرداد در میان تجمع مردمی میدان ولیعصر (عج) برگزار شد. آثار برگزیده و منتخب این دوره مسابقه در این تجمع به نمایش درآمد. این رقابت هنری با مشارکت هنرمندانی از ۶۸ کشور و ۵ قاره برگزار شد. یکی از اهداف این رویداد، نمایان کردن اهمیت هنر کاریکاتور و کارتون و تأکید بر این نکته بود که کاریکاتور همچنان یکی از مؤثرترین سلاحهای فرهنگی و رسانهای برای به چالش کشیدن قدرتهای سلطهطلب و رفتارهای تهدیدکننده صلح جهانی است. این رویداد بینالمللی توسط سازمان هنری و امور سینمایی دفاع مقدس و مقاومت، خانه کاریکاتور ایران و سایت ایران کارتون برگزار شد و در مجموع، ۱۸ جایزه به برگزیدگان ایرانی و خارجی اعطا گردید. هنرمندان در این دوره مسابقه در دو بخش «کارتون سیاسی» و «کاریکاتور چهره ترامپ» به موضوعات کلیدی و چالشبرانگیزی پرداختند و برگزیدگان نیز بر همین اساس اعلام و مورد تقدیر قرار گرفتند. محمدحسین نیرومند، هنرمند پیشکسوت کاریکاتور، در مراسم اختتامیه با ذکر خاطرهای عجیب، به نقد تضاد منافع و سوگیریهای سیاسی در نهادهای فرهنگی و بینالمللی پرداخت و گفت: سال ۱۳۷۴ که در کیهان بودیم، خبر تقدیر سازمان ملل از هنرمندی به نام رانان لری به عنوان برجستهترین کاریکاتوریست جهان منتشر شد. پس از بررسی آثار این هنرمند، تیم تخصصی متوجه ضعف شدید آثار وی شد و حتی نامهای به سازمان ملل نوشتیم و اعتراض کردیم که این آثار در تراز تقدیر از سوی نهادی با ابهت سازمان ملل نیست. سالهای بعد با ورود اینترنت، متوجه شدیم رانان لری نه تنها از نظر هنری در سطح ادعاهای سازمان ملل نبود، بلکه سابقه نظامی در جنگ ششروزه رژیم صهیونیستی علیه مسلمانان را داشت و با مقامات رژیم صهیونیستی ارتباطات نزدیکی داشت. سازمان ملل حتی جایزهای تحت عنوان «کاریکاتور صلح» برای تقدیر از این شخص ایجاد کرد. وی این اقدام را نمونهای از نفوذ سیاسی در نهادهای به ظاهر بیطرف توصیف کرد و هشدار داد که بسیاری از نهادهای بینالمللی که امروزه در دنیا فعال هستند، بر اساس منافع کشورهای قدرتمند و به ویژه رژیم صهیونیستی شکل گرفتهاند.
در هفتهای که گذشت، چهارمین نمایشگاه از مجموعه رویداد «هنر و جنگ» به روایت گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران افتتاح شد که به نمایش ۹ اثر از نقاشان اروپای پساجنگ در سرسرای موزه پرداخته است. این نمایشگاه روایت هنرمندان اروپا از دوران پساجنگ با تأکید بر «هنرمندان اروپای پساجنگ: فراموشی، گذار و نوسازی» را به نمایش گذاشت. بسیاری از این آثار به نحو مستقیم به بازنمایی جنگ و آثار آن پرداختهاند و جستجوی ساده در منابع میتواند این نمونهها را آشکار سازد. اما در کنار جریانهای بازنمایانه، جریانهای دیگری نیز در هنر اروپای پساجنگ قابل شناسایی و روایت است که به بازخوردهای درونیتر در هنرمندان میپردازد. کوششی عمومی برای یک فراموشی جمعی؛ چنانکه گویی جریانهایی عمومی در تلاش باشند همه زشتیها و بدسگالیهای حلنشده را یکباره فراموش کنند و به جهانی نو ببرند. از جمله هنرمندان حاضر در این نمایشگاه میتوان به فرانسیس بیکن، پیر سولاژ، آرنالدو پومودورو، ماکس بکمن، جورجو موراندی، گونتر اوکر و هانس هارتونگ اشاره کرد که هر یک با زبان بصری منحصربهفرد خود، مفاهیم تراژدی، بازسازی، انتزاع و حافظه تاریخی پساجنگ را روایت میکنند.
یکی از کارهای جالب توجه موزه هنرهای معاصر تهران، برگزاری سلسله نشستهای تخصصی همسو با رویداد نمایشگاه «هنر و جنگ» در طول برگزاری این رویداد بود. یکی از عناوین این نشستها، سلسله نشستهای «در جستجوی بیان هنری فاجعه میناب» بود که دومین نشست آن، هفته گذشته با حضور پیروز حناچی معمار و استاد دانشگاه، شهابالدین ارفعی معمار و پژوهشگر بومی هرمزگان، محسن رافعی دبیر انجمن هنرمندان مجسمهساز ایران و حسین محسنی دبیر انجمن نگارخانهداران تهران برگزار شد. در این نشست بر لزوم ساخت یادمانی برای شهدای میناب تأکید و تصریح شد که این یادمان باید به سندی تاریخی برای پیگیری حقوقی تبدیل شود و جلوی فراموشی موضوع این جنایت را بگیرد. در جمعبندی این نشست، تمام سخنرانان بر این نکته اتفاق نظر داشتند که یادمان میناب نباید در مرزهای جغرافیایی یا جناحی محدود بماند. همچنین تأکید شد که فراخوان بینالمللی برای طراحی یادمان، بهرهگیری از فناوریهای نوین مستندسازی و ایجاد «مخاطب متعهد» در سراسر جهان، میتواند این هنر را به دادخواهی مؤثری علیه تکرار جنایات جنگی تبدیل کند.
هفته گذشته، مراسم افتتاحیه نمایشگاه گروهی عکس عکاسان خبرگزاری دفاع مقدس با عنوان «تهران؛ خط مقدم مقاومت» که در روزهای جنگ تحمیلی سوم به ثبت رسیده است، در ساختمان بلدیه تهران برگزار شد. این نمایشگاه تا ۲۵ خرداد هر روز از ساعت ۱۰ تا ۱۹ برقرار است. در این نمایشگاه که دبیر اجرایی آن شهابالدین واجدی است، از آثار هنرمندانی چون مقداد مددی، محسن باغستانی، شهابالدین واجدی و زینب بابامرادی استفاده شده است. در این نمایشگاه ۱۱۰ عکس از آغاز جنگ تحمیلی سوم تا چهلمین روز آن از لحظاتی چون حملات دشمن، امدادرسانی به آسیبدیدگان و مراسم تشییع شهدا و چهلم رهبر شهید به ثبت رسیده است.
چهارمین رویداد آفرینش اثر هنری «نقش میان میدان»، شب گذشته ۲۱ خرداد، با حضور حسین عصمتی در میدان نبوت برگزار شد. این رویداد در هفتههای گذشته با حضور حسن روحالامین، سیدمحمدرضا میری و مسعود نجابتی برگزار شده بود. همچنین نمایشگاه گروهی نقاشی «حال ساده» در گالری سیحون، نمایشگاه «قصه سنگ» با آثار از شهلا آرمین در گالری کارشیو، نمایشگاه گروهی نقاشی و مجسمه «بینش هنرمند» در گالری خط سفید، نمایشگاه گروهی تصویرسازی «خارج از قاب» در گالری شیرین، نمایشگاه «پیشیهای عموکامبیز قوقولی قوقو میکند!» در گالری ثالث، نمایشگاه «گودو هرگز نخواهد آمد» در گالری ایرانشهر، نمایشگاه «میان بودگی» و «برآمدن» در گالری سو، نمایشگاه «شکار وحشی» در گالری والی و «در مدار اردشیر» در گالری باشگاه، از جمله نمایشگاههایی هستند که عصر جمعه ۲۲ خرداد افتتاح میشوند.
