روزنامه شماره ۶۵۹۴
غیر فعال ها مطالب توصیه شده
بازیگران اصلی اقتصاد خلاق چه کشورهایی هستند؟
عصر برتری ایدهها بر کالاها
شماره روزنامه: ۶۵۹۴
تاریخ چاپ: ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
شماره خبر: ۴۲۷۷۷۵۱
خبرهای روزنامه دنیای اقتصاد
دنیای اقتصاد – نیوشا شایان مهر: در سالهای اخیر، اقتصاد جهانی شاهد انتقال تدریجی مرکز ثقل ارزشآفرینی از کالاهای فیزیکی به داراییهای نامشهود و مبتنی بر دانش بوده است. در این راستا، صنایع و خدمات خلاق به یکی از پویاترین بخشهای تجارت بینالملل تبدیل شدهاند. این بخش شامل تولید نرمافزار، محتوای دیجیتال، خدمات پژوهشی، رسانهای و فرهنگی است. رشد سریع فناوریهای دیجیتال، گسترش اقتصاد پلتفرمی و افزایش تقاضا برای محصولات و خدمات دانشبنیان، موجب شده است که تجارت خلاق نهتنها به موتور جدید رشد اقتصادی تبدیل شود، بلکه نقش مهمتری در رقابتپذیری کشورها ایفا کند.
تازهترین آمارها نشان میدهد که شکاف میان صادرات خدمات خلاق و کالاهای خلاق بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته و اقتصاد خلاق وارد مرحلهای جدید از توسعه جهانی شده است. بر اساس آخرین برآوردها، ارزش صادرات جهانی خدمات خلاق به رکورد ۱.۷ تریلیون دلار رسیده است که این رقم بیش از دو برابر ارزش ۷۰۹میلیارد دلاری صادرات کالاهای خلاق است. به عبارت دیگر، در حالی که صادرات خدمات خلاق در آخرین تخمینها رشد ۱۲ درصدی را تجربه کرده، صادرات کالاهای خلاق تقریباً بدون تغییر باقی مانده است. خدمات خلاق اکنون سهم قابلتوجهی از تجارت جهانی خدمات را به خود اختصاص دادهاند و در سال ۲۰۲۴ معادل ۲۰ درصد از کل تجارت خدمات جهان را تشکیل خواهند داد. این در حالی است که سهم کالاهای خلاق از تجارت کالایی جهان تنها حدود ۳ درصد بوده است.
فاتحان بازار جهانی خلاقیت در یک دهه گذشته، تجارت خدمات خلاق از نظر ارزش صادراتی همواره عملکرد بهتری نسبت به تجارت کالاهای خلاق داشته است. در حالی که صادرات کالاهای خلاق بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ رشد محدودی را تجربه کرده، صادرات خدمات خلاق در همین دوره مسیری صعودی و پرشتاب را پیموده و بیش از دو برابر شده است. این روند نشاندهنده افزایش سریع تقاضا برای خدمات خلاق، از جمله نرمافزار، تحقیق و توسعه، محتوای دیجیتال و رسانهای است. در این میان، صادرات خدمات خلاق همچنان در اختیار شمار محدودی از اقتصادها، عمدتاً کشورهای توسعهیافته، قرار دارد. در سال ۲۰۲۴، ده صادرکننده بزرگ این حوزه ۷۳ درصد از کل صادرات جهانی خدمات خلاق را در اختیار داشتند. ایرلند با صادرات ۳۳۲میلیارد دلاری خدمات خلاق و سهم ۱۹ درصدی از بازار جهانی، جایگاه نخست را حفظ کرد. پس از آن، ایالات متحده با ۲۹۴میلیارد دلار، بریتانیا با ۱۰۸میلیارد دلار، هند با ۱۰۲میلیارد دلار و آلمان با ۹۶میلیارد دلار قرار گرفتند. با این حال، در سالهای اخیر، برخی اقتصادهای در حال توسعه، بهویژه هند، سنگاپور و چین، به بازیگران مهم صادرات خدمات خلاق تبدیل شدهاند. از میان پنج صادرکننده برتر خدمات خلاق در جهان در حال توسعه، بهجز برزیل، همه کشورهای حاضر آسیایی بودند و در مجموع ۱۶ درصد از بازار جهانی این بخش را در سال ۲۰۲۴ در اختیار داشتند. اگرچه اقتصادهای توسعهیافته همچنان بر بازار جهانی خدمات خلاق تسلط دارند، افزایش سهم کشورهای در حال توسعه نشاندهنده حضور روبهرشد اما نامتوازن این کشورها در این بازار است.
در بخش کالاهای خلاق نیز تمرکز جغرافیایی صادرات همچنان بالا باقی مانده است. در سال ۲۰۲۴، ده صادرکننده بزرگ ۶۷ درصد از کل صادرات جهانی کالاهای خلاق را به خود اختصاص دادند که بخش قابلتوجهی از آن متعلق به اقتصادهای در حال توسعه بود. چین با وجود افت ۵ درصدی صادرات نسبت به سال قبل، همچنان با صادرات ۲۱۷میلیارد دلاری فاصله چشمگیری با سایر رقبا داشت و جایگاه نخست را حفظ کرد. پس از چین، کشورهای توسعهیافتهای مانند ایالات متحده با ۴۷میلیارد دلار، ایتالیا با ۴۳میلیارد دلار و فرانسه با ۴۱میلیارد دلار در رتبههای دوم تا چهارم قرار گرفتند.
قطبهای صادراتی کالاهای خلاق در خاورمیانه در حالی که بسیاری از کشورهای منطقه هنوز بر نفت و منابع طبیعی تکیه دارند، امارات متحده عربی و ترکیه با تکیه بر خلاقیت، تجارت هوشمندانه و خلق ارزش افزوده، خود را به عنوان پیشتازان صادرات کالاهای خلاق در خاورمیانه معرفی کردهاند. طبق گزارشهای کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD)، امارات و ترکیه سالهاست که در صدر فهرست صادرکنندگان کالاهای خلاق منطقه قرار دارند. امارات اغلب در میان رتبههای چهارم تا هفتم جهانی ایستاده و بخش عمده صادرات خلاق کشورهای عربی را به خود اختصاص داده است. ترکیه نیز با تمرکز بر صنایع فرهنگی و تولیدی، جایگاه محکمی در میان ۱۰ صادرکننده برتر جهان در این حوزه پیدا کرده است. موقعیت استراتژیک امارات در تقاطع آسیا، اروپا و آفریقا، بنادر پیشرفته مانند جبل علی، مناطق آزاد با معافیتهای گمرکی و مالیاتی، و زیرساختهای لجستیکی درجه یک، امارات را به مقصدی ایدهآل برای واردات، پردازش جزئی و سپس صادرات مجدد کالاهای خلاق تبدیل کرده است. جواهرات و طلا ستون فقرات این صادرات هستند. دبی یکی از بزرگترین مراکز معامله طلا و جواهرات جهان است و حجم عظیمی از این محصولات پس از ورود به امارات، با بستهبندی مدرن یا افزودن ارزش طراحی، راهی بازارهای دیگر میشوند. علاوه بر این، سیاستهای مبتنی بر تنوع اقتصادی دولت امارات همچون برگزاری نمایشگاهها نقش مهمی در تقویت بخش خلاق داشته است. جمعیت چندملیتی و اتصال جهانی این کشور هم مزیت دیگری است که جریان کالاها و ایدهها را تسهیل میکند. در این میان، با تکیه بر تولید واقعی و ترکیب آن با طراحی خلاقانه، به ویژه در حوزه منسوجات، پوشاک، فرش دستباف و محصولات طراحی، جایگاه خود را تثبیت کرده است. صنعت مد ترکیه یکی از مهمترین صادرکنندگان به بازار اروپا محسوب میشود و محصولاتش به دلیل کیفیت مناسب و قیمت رقابتی، تقاضای بالایی دارند. میراث فرهنگی غنی عثمانی، نیروی کار ماهر و زنجیره تامین قوی، به ترکیه اجازه داده تا کالاهایی با ارزش افزوده خلاق تولید کند. موقعیت جغرافیایی نزدیک به اروپا و توافق گمرکی با اتحادیه اروپا نیز دسترسی به بازارهای بزرگ را آسان کرده است. دولت ترکیه صنایع خلاق را به عنوان یکی از محورهای استراتژیک تنوع اقتصادی و افزایش صادرات غیرنفتی میبیند.
