روزنامه فرهیختگان با مقایسه و تحلیل دو متن منتشر شده از جزئیات توافق ایران و آمریکا در “خبرگزاری مهر” و “آکسیوس” به این نتیجه رسید که «هنوز نمیتوان به هیچچیزی اعتماد کرد!» این روزنامه با انتقاد از روند اطلاعرسانی در مورد مذاکرات در ایران، بیان کرد که مقامات ایرانی در ارائه اطلاعات بسیار صبور هستند و گاهی فراموش میکنند که افکار عمومی منتظر شنیدن از آنهاست.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری، روزنامه فرهیختگان در گزارشی به انتشار متنهای مرتبط با توافقنامه اشاره کرده و آن را «جنگ فکتشیتها» نامید و در بخشی از آن نوشت: «توافق میان ایران و آمریکا هنوز به نام توافق نرسیده و با وجود شنیدهها درباره نزدیکی آن، هنوز همهچیز، چه اصل توافق و چه محتوای آن، در مرحله گمانهزنیهای رسانهای باقی مانده است.
در سوی دیگر، آمریکا با رئیسجمهوری بیثبات و خودشیفته مواجه است که به دنبال محوریت خود در همه امور است و در تلاش است تا روایتهایی از وقایع بسازد که بتواند به عنوان پیروزی از آنها یاد کند. در این سو نیز مقامات ایرانی هستند که در ارائه اطلاعات بسیار صبورند و تا حدودی به قدرت رسانه و روایتسازی خود از وقایع بیتوجهاند. گاهی آنها فراموش میکنند که افکار عمومی منتظر شنیدن از آنهاست.
در شرایطی که اطلاعات کامل و موثقی در دسترس نیست، تحلیلها نیز چندان معتبر نیستند. با این حال، رسانههای آمریکایی و ایرانی هر یک محتوایی از بندهای مذاکره منتشر کردهاند و اکنون دو متن با تفاوتهای قابل توجهی در دست داریم. این نشاندهنده این است که در آغاز کار، جنگ روایتها به موازات جنگ در میز مذاکره در حال جریان است.
در سوی دیگر، برخی منابع خبری از احتمال امضای توافق در روز یکشنبه آینده در یک شهر اروپایی، یعنی ژنو خبر دادهاند؛ ادعایی که محمد مرندی، کارشناس بینالملل و مطلع از فضای مذاکرات، آن را تکذیب کرد: «یکشنبه هیچ اتفاقی در ژنو نمیافتد، هنوز کارهایی برای انجام دادن وجود دارد.» اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز به گمانهزنیهای رسانهای درباره زمان و مکان برگزاری نشست و امضای تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا واکنش نشان داد و گفت: «تفاهم احتمالی ایران و آمریکا در مرحله جمعبندی داخلی است و هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است و مراجع ذیربط نظام باید درباره جزئیات متن و هرگونه تفاهم احتمالی به جمعبندی برسند.»
دونالد ترامپ نیز از آنچه رسانههای ایرانی به عنوان متن تفاهمنامه منتشر کردهاند، ناراضی است و با عصبانیت آن را رد کرد. بنابراین میتوان گفت هنوز نمیتوان به هیچچیزی اعتماد کرد!
برخی منابع از نزدیک شدن به یک تفاهم اولیه موقت و پذیرش شروط توسط آمریکا خبر میدهند. روزنامه فرهیختگان در ادامه به ابعاد تازه جنگ فکتشیتها اشاره کرده و نوشت: توافق میان ایران و آمریکا هنوز به نام توافق نرسیده و با وجود شنیدهها درباره نزدیکی آن، هنوز همهچیز، چه اصل توافق و چه محتوای آن، در مرحله گمانهزنیهای رسانهای باقی مانده است.
در سوی دیگر، آمریکا با رئیسجمهوری بیثبات و خودشیفته مواجه است که به دنبال محوریت خود در همه امور است و در تلاش است تا روایتهایی از وقایع بسازد که بتواند به عنوان پیروزی از آنها یاد کند. در این سو نیز مقامات ایرانی هستند که در ارائه اطلاعات بسیار صبورند و تا حدودی به قدرت رسانه و روایتسازی خود از وقایع بیتوجهاند. گاهی آنها فراموش میکنند که افکار عمومی منتظر شنیدن از آنهاست.
در این میان که اطلاعات کامل و موثقی وجود ندارد، تحلیلها نیز چندان معتبر نیستند. اما رسانههای آمریکایی و ایرانی هر یک محتوایی از بندهای مذاکره منتشر کردهاند و اکنون دو متن با تفاوتهای قابل توجهی در دست داریم. این نشاندهنده این است که در آغاز کار، جنگ روایتها به موازات جنگ در میز مذاکره در حال جریان است.
در سوی دیگر، برخی منابع خبری از احتمال امضای توافق در روز یکشنبه آینده در یک شهر اروپایی، یعنی ژنو خبر دادهاند؛ ادعایی که محمد مرندی، کارشناس بینالملل و مطلع از فضای مذاکرات، آن را تکذیب کرد: «یکشنبه هیچ اتفاقی در ژنو نمیافتد، هنوز کارهایی برای انجام دادن وجود دارد.» اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز به گمانهزنیهای رسانهای درباره زمان و مکان برگزاری نشست و امضای تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا واکنش نشان داد و گفت: «تفاهم احتمالی ایران و آمریکا در مرحله جمعبندی داخلی است و هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است و مراجع ذیربط نظام باید درباره جزئیات متن و هرگونه تفاهم احتمالی به جمعبندی برسند.»
دونالد ترامپ نیز از آنچه رسانههای ایرانی به عنوان متن تفاهمنامه منتشر کردهاند، ناراضی است و با عصبانیت آن را رد کرد. بنابراین میتوان گفت هنوز نمیتوان به هیچچیزی اعتماد کرد!
مقایسه دو گزارش روز گذشته خبرگزاری مهر در ایران و آکسیوس در آمریکا دو گزارش متفاوت از محتوای مورد توافق ایران و آمریکا منتشر کردند. در گزارشهای منتشر شده درباره یادداشت تفاهم احتمالی بین ایران و آمریکا، این دو رسانه جزئیات متفاوتی ارائه دادهاند. البته خبرگزاری مهر تأکید دارد که این متن نهایی نیست و همچنان نیازمند بررسی و نهاییشدن در نهادهای ذیربط در ایران است.
اصلیترین اختلاف آن است که آکسیوس به ۵ محور اشاره کرده، در حالی که مهر ۱۴ محور را تشریح کرده است. در ادامه، مقایسه ۵ محور مشترک همراه با توضیح تفاوتها آورده میشود.
اول؛ ذخیره اورانیوم غنیشده آکسیوس: کاهش اورانیوم با غنای بالا در ایران زیر نظر بازرسان سازمان ملل. هرگونه گام در برنامه هستهای منوط به توافق دوم است. مهر: پس از آزادسازی نیمی از پولهای بلوکهشده، تعلیق تحریمهای نفتی و رفع محاصره دریایی؛ توافق نهایی درباره سرنوشت مواد غنیشده، غنیسازی، رفع تحریمها و بازسازی اقتصاد ایران انجام میشود. در واقع، آکسیوس بر نظارت فوری آژانس و شرط شدن توافق دوم تأکید دارد، اما مهر موضوع هستهای را به بعد از گامهای اقتصادی -سه گام مهم- موکول میکند. یعنی از نظر گزارش مهر، امتیازات اقتصادی پیششرط ورود به بحث هستهای است. این تفاوت بسیار مهم است و باید دید در متن نهایی کدام مورد خواهد آمد.
دوم؛ وضعیت تنگه هرمز تنگه هرمز شاید برای بسیاری از ایرانیها مهمترین بخش تفاهمنامه باشد. در این موضوع مهم هم دو روایت متفاوت از دو رسانه ایرانی و آمریکایی را شاهد هستیم. آکسیوس: بازگشایی فوری تنگه بدون عوارض و بازگشت به حجم حملونقل پیش از جنگ ۴۰ روزه؛ در مقابل، محاصره آمریکا لغو میشود. تسهیلات موقت تحریمی برای فروش ۶۰ روزه نفت به ایران داده میشود. مهر: بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایران؛ رفع کامل محاصره دریایی در ۳۰ روز؛ تعهد آمریکا به خروج نیروهایش از پیرامون ایران. آکسیوس بازگشایی تنگه را در قبال و ما به ازای لغو محاصره دریایی آمریکا میبیند و رفع تحریم نفتی ایران را موقت و محدود گزارش میکند، اما مهر از «رفع کامل محاصره»، «خروج نیروهای آمریکا» و «ترتیبات ایرانی» سخن میگوید که نشاندهنده اختلاف عمیق در سطح و مدت امتیازات است. موضوع خروج نیروهای آمریکایی از اطراف ایران، موضوع مهمی است که به نظر میرسد رسانههای آمریکایی علاقه ندارند در مورد آن صحبت کنند.
سوم؛ پولهای بلوکهشده ایران آکسیوس: دسترسی ایران به بخشی از وجوه بلوکهشده در قطر برای خرید کالاهای بشردوستانه از طریق سازوکاری. مهر: آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از پولهای بلوکهشده طی ۶۰ روز مذاکرات نهایی. نیمی از این مبلغ پیش از شروع مذاکرات در اختیار ایران قرار میگیرد. تفاوت مهمی در اینجاست؛ چه آنکه آکسیوس صرفاً دسترسی محدود و مشروط (برای کالاهای بشردوستانه) را مطرح میکند، اما مهر از آزادسازی کامل یک رقم مشخص (۲۴ میلیارد دلار) با زمانبندی روشن خبر میدهد. این یکی از بزرگترین شکافهای گزارشهاست.
چهارم؛ تمدید آتشبس آکسیوس: تمدید آتشبس به مدت ۶۰ روز، از جمله در لبنان. مهر: توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبههها از جمله لبنان. آکسیوس آتشبس را موقت (۶۰ روزه) و محدود به مناطق خاصی مثل لبنان میداند و مشخصاً از واژه «تمدید» آتشبس استفاده میکند. این یعنی پس از این مدت ممکن است آتشبس تمدید شود و ممکن هم است که نشود! در حالی که مهر آن را «دائمی»، «فوری» و در «همه جبههها» توصیف میکند. این تفاوت نشاندهنده تعریف متفاوت از پایان جنگ و درگیریهای منطقهای است.
پنجم؛ رفع تحریمهای ایران آکسیوس: غیر از اجازه فروش محدود نفت (در صورت پایبندی ایران به توافق اولیه و نشان دادن حسننیت در مذاکرات بعدی)، مورد دیگری از رفع تحریم ذکر نکرده و زمان آن مشخص نیست. مهر: تعلیق تحریمهای فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات و دسترسی کامل ایران به منابع مالی. ۶۰ روز مذاکره برای توافق نهایی مبتنی بر لغو کامل تحریمهای اولیه، ثانویه، آمریکا و قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام آژانس. این محور مهمترین تفاوت را دارد. آکسیوس تقریباً هیچ اشارهای به رفع تحریمهای ساختاری و بانکی نمیکند و فقط «تسهیل موقت فروش نفت» را مطرح میکند، اما مهر از «تعلیق تحریمهای نفتی و پتروشیمی»، «دسترسی کامل مالی» و سپس «لغو کامل» همه انواع تحریمها (اولیه، ثانویه، آمریکا، سازمان ملل و آژانس) در یک توافق نهایی ۶۰ روزه میگوید.
جنگ روایتها مهر، آکسیوس یا هر رسانه دیگری به طور طبیعی اطلاعات خود را از منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده کشور خود میگیرد. لذا میتوان این تفاوت گزارشها را جدال دو طرف مذاکره بر محور فکتشیتها دانست. هر دو طرف میخواهند امتیازات بیشتری بگیرند و امتیازات کمتری بدهند و باید دید در متن نهایی این جدال چگونه پیش رفته است. حالا شاید کمی بیشتر درک شود که چگونه مذاکره نیز بخشی از مبارزه و جنگی است که میان ایران و آمریکا در جریان است. ایران قائل به «هر توافقی» نیست و برای هر گزینه دیگری غیر از توافق هم آماده است. ترامپ البته یک مشی همیشگی دارد. از آنجایی که او میخواهد هرگز شکست نخورد، اما در دنیای سیاست چنین توفیقی ندارد، لذا تلاش میکند میدان بازی را از سیاست به روایت تغییر دهد و با خلق روایتهای ساختگی و موازی، پیروزی برای خود جعل کند.
بازی ترامپ در روز چهارشنبه و پنجشنبه برای تهدیدات زیرساختی و سنگین ایران، بخشی از این اقدامات او بود. به نظر میرسد او از نزدیک بودن جمعبندی نهایی مطلع بود و تلاش کرد با انجام تهدیدات نظامی سنگین علیه ایران، این جمعبندی را ماحصل تهدیدات خود معرفی و وانمود کند که ایران از ترس تهدیدات نظامی او توافقی را مورد پذیرش قرار داده است. در حالی که اینسو در ایران، تهدیدات او اثری ایجاد نمیکند و مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند که در سایه فشار و تهدید، زیر بار توافق نخواهند رفت و صرفاً بر مبنای منافع کشور و ملت خود تصمیم میگیرند.
پربینندهترین پست همین یک ساعت اخیر مقایسه دو متنی که در ایران و آمریکا از توافق منتشر شد؛ اینجا در «مهر» و آنجا در «آکسیوس»
